Özbekistan

Değerli maden yatakları ve zengin doğal gaz rezerviyle önemli bir ülke: Özbekistan. Ama, tarihi ve kültürel eserler açısından özellikle Semerkand ve Buhara ile madenlerinden daha çok öne çıkıyor.
* Başkent : Taşkent
* Dili : Özbek Türkçesi
* Yönetim : Cumhuriyet
* Yüz ölçümi : 447.400 km2.
* Nüfus : 27,780 (2007 )
* Para birimi : Özbekistan Somu (UZS)
* Telefon kodu : + 998
* İklimi : Kara iklimi hakimdir.Yazlar sıcak ve kurak, kışlar soğuk ve yağışlı.
* Etnik dağılım : %80 Özbek, %6 Rus, 5% Tacik, %3 Kazak. Din : % 80 Müslüman, % 9 Ortodoks.
* Önemli akarsuları : Siriderya (Seyhun), Şerabad, Çirşik, Zerefşan, Koskaderya, Sah ve Amuderya (Ceyhun).
* Temel ürün maddeleri : Buğday, pamuk, sebze, meyve ve ipek.
* Vize : Uygulanıyor.

Resmi adıyla Özbekistan Cumhuriyeti, Orta Asya’da bulunuyor. Denize kıyısı yok. 1991 Yılında, Sovyet Rusya’dan ayrılarak bağımsızlığına kavuştu. Kazakistan, Kırgızistan ve Tacikistan ile güneyde Afganistan ve Türkmenistan’la komşu.
Fiziki yapısı düz ve kurak olan batı kesimi Özbekistan topraklarının büyük kısmını meydana getirir. Kuzeybatıda yer alan alüvyonlu Turan Ovası, güneyde Kızılkum Çölü ile birleşir. Ceyhun Deltası alüvyonlu topraklarla kaplıdır. Tanrı Dağlarının batı kesimlerini meydana getiren dağ silsileleri bölgeyi engebelendirir. Bunlar Ugam, Pskem, Çatkal ve Kuramin sıradağlarıdır. Orta Asya’nın en büyük vâdisi olan Fergana bu bölgededir. En önemli gölü Aral Gölüdür.

Özbekistan tarihi : Cengiz Han’ın torunu Batu Han tarafından kurulmuş. IX. Yüzyıla kadar “Altun Ordu Hanlığı” adıyla anılmış. günümüzdek iadını ise, 1313’te tahta geçen Özbek Han’dan almış. Bu soydan gelenler, Fergana Vadisi’ndeki Türkleri toparlayarak yeni bir devlet kurmuşlar ve bu devlete “Özbek Devleti” adını vermişler. XIII.yüzyılda Ruslar da ülkeye girmeye başlamışlar. 1876’da Hokant Hanlığı’nın ilhakı ile Rus idaresine geçmiş. 1917’de Taşkent’te Sovyet idaresinin kurulmasının ardından Buhara ve Hive Hanı 1920’de tahttan indirilmiş. Ruslar’ın Türkistan’ı cumhuriyetlere bölme uygulamasıyla, 27 Ekim 1924’te Özbekistan SSC kurulmuş. Sovyetler Birliği’nin dağılmasının ardından 9 Eylül 1991’de Özbekistan bağımsızlığına kavuşmuş.

Aral Gölü, denize kıyısı olmayan Özbekistan sınırları içinde bulunuyor.Hazar Denizi’nin deniz sayılmaması halinde komşularının da denize kıyısı yoktur. Lihtenştayn’la Özbekistan aynı durumu paylaşan iki ülkedir. Çok zengin yer altı kaynaklarına sahip olan ülkede, altın, doğalgaz, alüminyum, tungsten, kömür, mermer yatakları ön sıradadır.

Özbekistan Cumhuriyeti’nin resmi tatil günleri :
1 Ocak – Yeni yıl.
8 Mart – Dünya Emekçi Kadınlar Günü.
21 Mart – Nevruz Bayramı
1 Eylül – bağımsızlık Günü.
1 Ekim – Öğretmenler Günü.
9 Mayıs – Zafer Bayramı.
8 Aralık – Anayasa Bayramı.
Ramazan ve Kurban bayramlarının ilk günleri.

Turizm : Ülkede, devlet koruması altına alınmış yaklaşık olarak dört bine yakın arkeolojik anıtlar bulunuyor. Son yirmi yıl içinde binden fazla arkeoloji ve mimari anıt yeniden yapılandırılıp turizmin hizmetine sululmuş. İmam Al-Buhari, Al Fergani, At Termizi, İmam Matürüdi türbeleri tamir edilmiş. Amir Temur ve Temuriler müzesi, Şehidler Meydanı, ülkenin tarihi ve çağdaş mimari kültürünü yansıtan yeni ziyaret kompleksleri inşa edilmiş. Bütün bu çalışmalar dünya ülkeleri ve uluslararası örgütlerince tanınarak takdir edilmiş.

Başşehir Taşkent, 2007 yılında, İslam Konferansı Örgütü’nün Kültür, Eğitim ve Bilim Araştırma Merkezi’nce (ISESCO) kabul ettiği karar gereğince ‘İslam Kültürü Başkenti’ olarak ilan edilmiştir.

Özbekistan’ın ataları sayılan bazı devlet büyüklerinin yıldönümü kutlamaları UNESCO himayesinde yapılmış; büyük bilim ve devlet adamı Mirza Ulugbek’in 600. yıldönümü (1994), devlet adamı ve komutan Emir Temur’un 660. yıldönümü (1996), Hadisi Şeriflerin Sultanı ve büyük düşünür El-Buhari’nin 1225. yıldönümü ve büyük alim El-Fergani’nin 1200. yıldönümü (1998), ‘Avesta’ eserinin 2700. yıldönümü (2001), ‘Alpomış’ destaninin 1000. yıldönümü (2001), Özbek milletinin büyük evladı Celaleddin Manguberdi’nın 800. yıldönümü (1999), İmam Maturudi’nin 1300. yıldönümü ve El-Merginanı’yın 910. yıldönümü (2000), Abdulhalık Gucduvani’nin 900.yıldönümü (2003), Hoca Ubaydullah Ahrar-i Velin’nin 600.yildönümü (2004), Mamun Akademisi’nin 1000. yıldönümü (2006) UNESCO’nun etkinlikler takvim listesine eklenmiş, ve dünyada geniş çaplı kutlamalar gerçekleştirilmiştir.

Ayrıca, Özbekistan’da, UNESCO kararı ile belirlenen bir takım tarihi kentler kendi yıldönümlerini kutlamışlardır. Bunlardan, 1997 yılında, Buhara ve Hiva şehirlerinin 2500. yıldönümü, 2002 de Termez’in 2500. yıldönümü, 2006 da Karşı’nın 2700. yıldönümü, 2007 de Semerkant’ın 2750. yıldönümü, 2007 de Margilan’ın 2000. yıldönümü ve 2009 da Taşkent’in 2200.yıldönümünü kutlanmış.

Buhara, Hive, Semerkand ve Şahrizabz gibi ünlü kentler, Bilimler Akademimizin Al Beruni adındaki Şarkşinaslık Enstitüsünda korunmakta ve incelenmekte olan tarihi el yazmaları ve Özbekistan Dini İşler Başkalığınca saklanmakta olan Hazreti Osman Kuran’ı, UNESCO tarafınca “Dünya Kültür Mirası” listesine eklenmiştir.

Ayrıca, 2011 yılında, Özbekistan’ın büyük şair ve düşünürü, Özbek edebi dili ve klasik edebiyatının temelini atan Alişer Nevaiy, doğumunun 570. yılı Özbekistan’da, Türkiye’de ve başka ülkelerde geniş çapta kutlamalarla anılmaktadır.

Doğu-batı uzantısındaki Tarihi İpek Yolu güzergâhında yer alan Özbekistan’da 4 bin dolayında tarihi ve tarihi ve kültürel eser bulunuyor. Özbekistan bu rakamla dünya genelinde en fazla tarihi eserlere sahip ilk 10 ülke arasında yer alıyor.

Öte yandan Özbekistan, turizmini canlandırma adına başkent Taşkent ile ülkenin tarihi kenti Semerkant arasında, hızlı tren projesini hayata geçirmeye çalışmaktadır. Hızlı trenin faaliyete geçmesiyle şu anda 5 saatte kat edilen Taşkent-Semerkant güzergâhı bir buçuk saate inecek. Tarih boyunca, Semekand ve Buhara şehirleri birer ilim ve kültür merkezi olmayı başarmışlar. Sayısız ilim adamı yetiştiren bu topraklar günümüzde de aynı önemini korumaktadırlar. Ülke, adeta bir açık hava müzesidir. Türk-islam alimlerinin zengin kabirleri özellikle çevre ülkelerden önemli sayıda turist çekmektedir. Tarihi İpek Yolu güzergahı üzerindeki ülke, kültür turizmi açısından önemlidir. Ekonomik olarak da sık seyahat edilen ülkelerin başında yer alan Özbekistan, dünyanın üçüncü büyük pamuk üreticisi olmanın yanı sıra ipekböcekçiliği ve üzüm yetiştiriciliği ile de biliniyor. Aral Gölü kıyısındaki Muynak’da, havyarı, kurutulmuş ve tütsülenip tuzlanmış balığıyla ünlenmiş.

Özbekistan’ın dört şehri Unesco Kültür Mirası Listesinde (Semerkant, Şahrisebz, Buhara ve Hive) yer alıyor. Ülke, barındırdığı tarihi ve kültürel eserlerle adeta bir açık hava müzesi. Bu vesileyle komşu cumhuriyetler başta olmak üzere birçok ülkeden Özbekistan’a gelen ciddi bir turist sayısı bulunmaktadır.

Taşkent : İlk kuruluşu, M.Ö.1-2.yüzyıla kadar iner. İlk defa XI.yüzyılda bu isimle anılmaya başlanmıştır. Daha önceleri, Çaç, Çaçkent, Şaşkent, Binkent gibi isimlerle söylenmiştir.

Buhara : Zerefşan Irmağı’nın aşağı havzsındaki büyük vahada yer alıyor. Mamür olduğu devrelerd bir bilim yuvası haline gelmiş olan kent bir çok islam alimine ve sahipliği yapmış. Şeirde 1121 Yılında Karahanlılar tarafından yaptırıla Hazer Degaron Camisi ile Kuli Hatun ve Hakim Tirmizi türbeleri önemli eserlerdendir.

Semerkant : Orta Asya’nın en eski şehirlerindendir. özbek Türkleri’nin “Gur-i Emir anıt kabri” olarak adlandırdıkları Timur Han’ın türbesi ve Registan Meydanı önemli yerlerindendir. Registan Meydanı’ndaki Uluğbey, Şirdar ve Medresesi ile Tilla Kari Medrese ve Camisi dışında, şehirdeki diğer önemli eserler şunlardır: Bibi Hanım Medresesi ve Cami, Ruh Abad Medresesi, nadir Divan begi Medresesi.

Hiva : Efsanevi bir vaha olan Hıva, Harezim bölgesinde, Amu Derya ile Siri derya arasında, Kızılkum ile karakum çölünün ortasındadır. UNESCO Kültür listesinde yer almakta olan şehir, Hiva Hanlığının önemli ticari şehirlerinin başında yer alıyormuş. Bu hanlık, Harezm’de 16.yüzyılda kurulmuş ve 1920 yılına kadar varlığını devam ettirmiş. Kent, ipek Yolu üzerinde bulunuyor.

Ulaştırma : Ülke, tarihi İpek Yolu üzerinde bulunuyor. Ulaştırma sisteminin temeli, karayolu ağırlıklı. Kazakistan üzerinden Çin’e demiryolu bağlantısı mevcuttur. Taşkent, Orta Asya’nın havayolu ulaştırma ağında bir merkez görevi yürütüyor.Taşkent haricinde yedi sivil havaalanı daha var.

Yapmadan Dönme : Buhara’da, Kalyan Minare, Mir-i Arab Medresesi ve İsmail Saman’ın kabrini görmeden,
Semerkan’ta, Bibi Hanım Camii, Ruhabad Türbesi Gur Emir Medresesi’ne uğramadan,
tarihi kapalı çarşılarını gezmeden,
dönmeyin.

Yazı : Bilsen GÜRER
bgurer@isiltur.com.tr

Henüz yorum yapılmamış.

Yorum yapabilirsiniz