Ani Tigran Honents Kilisesi (Aziz Grigor Kilisesi & Şirli Kilise & Resimli Kilise )

VIII.Yüzyılda, Gürcüler ile Bizans arasında bir rekabet başlamıştı. Araplar Gürcülere yardım ederek, Bagratlıların Kars’a hakim olmasını sağladılar.  Bagratuni Hanedanlığı, 885 – 1045 yılları arasında, bir Ermeni hanedanlığı olarak  Doğu Anadolu’da hüküm sürdü. Ermeni Bagratlılar soyundan gelen III.Aşot, 962 yılında beyliğinin merkezini Ani’ye taşıdı.

Kilise, Ani Antik Kentinde, Küçük Hamam’ın yakınında olup Arpaçay’a hakim bir noktadadır.  Değişik isimlerle anılmaktadır. Aziz Gregoy  Kilisesi adı, ithaf edilmiş olduğu azizden dolayı söylenmektedir. Ermeni toplumunu Hristiyanlaştıran Aziz Grigor, Aydınlatıcı Grigor yahut Krikor Lusavoriç olarak da geçmektedir. Yaklaşık olarak 287 yılında doğmuş,  315 Yılında piskopos olmuş,  331 Yılında, Ermenistan’da ölmüştür.

Tigran Honents  ismi, kilisenin banisinden dolayı verilmiştir. Tigran, zengin bir  Ermeni tüccardır.  Kilise arazisini satın alır ve kiliseyi inşa ettirerek Aziz Grigor’a ithaf eder. Bu bilgiler üç parça halindeki kitabede belirtilmiştir . Şirli ismi  dışarıdaki taşlara işlenmiş kabartma hayvan motiflerinden,  Resimli ismi de içerideki fresklerden dolayı söylenmektedir.

Kilisenin yapım tarihi,  1215 yılıdır. Kubbeli, tek nefli olarak inşa edilmiş daha sonraTurkiye_Ani_2 yapıya bir Jamatun (Cemaat Evi) ilave edilmiştir. Yapıldığı tarihte Gürcüstan tahtında oturan Kral IV.Giorgi de Bagratlı hanedanı mensubuydu.   1213 – 1223 yılları arasında salatanat sürmüş olup, Kraliçe Tamar ile Davit Soslani’nin oğluydu. Annesi Tamar’ın saltanatı Gürcistan’ın altın çağı olarak adlandırılır. IV.Giorgi, 1207 yılında annesi tarafından tahtın varisi olarak ilan edilmiş, annesi 1213 yılında ölünce de tahta geçmişti. İleri görüşlü bir hükümdardı.  Annesinin izinden gidip topraklarını genişletmek üzere ordusunu güçlendirdi .

Kilise, Arpaçay’a yakın eğimli bir noktadadır. Hemen yakınında da Arpaçay üzerine kurulmuş olan İpek Yolu Köprüsü bulunmaktadır. Kilise içinde bulunan freskler iki ana konu içermektedir. Hazreti İsa’nın hayatı ve Aziz Lusavoriç’in hayatı. Aziz’in tasvirleri kilisenin batı odasındadır. Toplam 16 sahnenin resmedildiği fresklerde; Aziz Grigoryus’un Kral Trdat tarafından yargılanması, yapılan işkenceler, Hripsime’nin şehid edilmesi, kralların vaftiz edilmeleri  sahnelenmiştir.

Kilise’nin üç parça halindeki kitabesinde şu bilgiler kaydedilmiştir; 664 (1215) Yılında, Tanrının lütfuyla, Ani şehrinin beyi güçlü ve muktedir Zakarya iken, ben tanrının kulu, Honents ailesinden Sulem Smbatorent’in oğlu Tigran, efendilerimin  ve çocuklarımım uzun ömürlerine, kayalıkların kenarlarında ve çalılıktan geçilmeyen bu yerde, Aziz Krikor’a adadığım bu manastırı yaptırdım ve onu sahiplerinden  helal servetimle aldım ve büyük zahmet ve masraf ile ona her yandan savunma sağladım. Bu kiliseyi Aziz Krikor Lusavoriç adına yaptırdım ve onu bir çok süs ile güzelleştirdim.

Tigran Honents Kilisesi, sekiz yüz yıldan bu yana, Kars Platosu’nun rüzgarına, yağmuruna ve karına inat, ayakta. 2016 Yılında UNESCO Listesine giren Ani’de bu kilisenin en önemli detayı bana göre, “sahiplerinden  helal servetimle aldım” ibaresidir. Mimarisi, muhteşem süslemeleri, zamana direnişinin yanı sıra, bu küçük ayrıntıyı dillendirmek için bile görülmesi gereken bir eser bu kilise.

Yazı ve Fotoğraflaar : Bilsen GÜRER
bgurer@isiltur.com.tr

Henüz yorum yapılmamış.

Yorum yapabilirsiniz