Bahtsız Gelin Andromakhe

Azra Erhat, Andromakhe’yi, “ uslu, akıllı ” olarak nitelendirir. Ama onun için  ”bahtsız” tanımlaması da uygundur. Bu güzel, alımlı fakat talihsiz kadın, antik çağın etkili isimlerindendir. Troya’lı ünlü kahraman  Hektor’un sevgili karısı, minik Astyaks’ın sevgi dolu annesidir.

M.Ö.1200’lü yıllarda yaşanan Troya Savaşı  10 yıl sürmüş, İzmir’li Ozan Homeros’un dizelerinde anlatılarak ölümsüzleştirilmişti. Destan sayısız mitolojik hikayeyi içinde barındırıyor, birçok antik isim ve mekan genişleyerek yeni anlatılara konu oluyordu. Bu isimlerden biri de Andromakhe’dir. İşte onun hikayesi;

Andromakhe’yi ilkin İlyada’nın VI.Kitabında, 365. bendden itibaren  tanımaya başlıyoruz. 430. Bendinde kocasına şöyle sesleniyor;
Sen bana bir babasın, Hektor,/ ulu anamsın benim, kardaşımsın, /arkadaşısın sıcak döşeğimin. /Burda, kalede kal, acı bana, yetim koma yavrumuzu, karını dul koma.

Andomakhe, Kilikya’da Thebe Kralı Eition’un kızıdır. Yine aynı kitabın 415.bendinde, kocasına savaşa gitmemesi konusunda yalvarırken, babasının ülkesinden ve ailesinden de söz etmektedir;
Ne babam var benim, ne ulu anam./ Kilikialıların düzenli kentini yıkıp/ yüksek kapılı Thebe’yi yerle bir ettiği gün/ Tanrısal Akhileus öldürdü babamı./ Eetion’u öldürdü, ama soymadı gene de/ yüreğinde çok sayıyordu onu, /işlenmiş silahlarıyla birlikte yaktı./Sonra bir höyük yaptı ona./  Kalkanlı Zeus’un kızları, dağ perileri, / kara ağaçlar diktiler babamın toprağına. /Erkek kardeşlerim vardı, yedi tane, /bir günde Hades’e indi yedisi de, / çevik ayaklı Akhiles öldürdü hepsini / paytak yürüyen sığırları, sütbeyaz koyunları yanında. / Anam ormanlık Plakos’un eteğinde kraliçeydi, /tuttu buraya getirdi onu da, / bütün malımızı da aldı getirdi./ Sonra bol kurtulmalıkla saldı onu, / o da ok saçan Artemis’in okuyla / babasının sarayında ansızın öldü.

Thebe, Kilikya’da bir ülke olup, Truva’ya bir hayli uzak olsa da, Kral Eition, Troya Kralı Primaos’un dostudur. Biricik ve tek kızı Andromakhe’yi, Primaos’un en sevdiği büyük oğlu Hektor’la  evlendirmiş, savaşta da Troyalıların yanında yer almıştır.

Hektor ile Andromakhe’nin savaş sırasında henüz bebek olan  tek çocukları Astyanaks isimli oğlandı. Troyalılar bu ismi ona ileride kendilerine kral olması umuduyla takmışlardı. Astyanaks, “Kentin Efendisi” anlamına gelmektedir. Fakat Hektor, oğlunu Skamandros’lu olarak çağırıyordu, onu böyle isimlendirmişti. Andromakhe, Troya’nın bahtsız gelini, tıpkı kaynanası Hekabe ve kayınpederi Troya’nın yaşlı kralı Primaos gibi, Hektor’un savaşta öleceğini önceden bilmekteydi. Savaşın sonuna doğru Andromakhe sık sık Troya’nın batı kapısının suruna çıkarak ovada yapılan savaşı izler. Yine VI.kitabın 400.bendinde ozan şöyle yazmıştır;
Andromakhe karşıladı Hektor’u, /dadı da arkasından geliyordu, /memedeki yavrucağızı taşıyordu kucağında, Hektor’un gözbebeğiydi o,/ ışıldayan yıldıza benziyordu, / Hektor, Skamandros’lu derdi ona, başkaları Astyanaks, kentin kralı derdi.

Hektor burada karısının yalvarmaları karşısında şunları söyler ;
Elbet birgün yok olacak İlyon, / Primaos, onun iyi kargı kullanan halkı./ O vakit ne Troyalıların acısı umurumda olacak, / ne Hekabe’nin ne Kral Primaos’un acısı, / ne de kardeşlerimin acısı umurumda olacak, / o, kardeşlerim ki hem çok, hem soyludurlar, gene de düşmana boyun eğip, girecekler toprağa./ Benim üzüntüm sensin asıl, / tunç zırhlı Akhalardan biri alacak hür gününü, /götürecek seni göz yaşları içinde, / düşünüyorum o zaman çekeceğin acıyı, / bu yüzden arkada kalacak gözüm./ Argos’a gidip tezgah dokuyacaksın, / gireceksin bir yabancı kadının buyruğu altına. /Su taşıyacaksın Messeis Irmağından, Hyperie Irmağından, / çökecek omuzlarına kara kader, / çekeceksin  bin türlü sıkıntı. /Gözyaşı dökerken görecek biri, diyecek ki: “Hektor’un karısıydı bu kadın, /Hektor, İlyon’un çevresindeki kavgada, / Troyalıların en başında dövüşürdü”, / İşte böyle diyecek bir gün bir adam, / yeniden tazelenecek senin acın, / seni kölelik gününden kurtaracak / böyle bir erkeğin olmadığına yanacaksın. / Köleliğe sürüklenirken çığlığını duymaktansa /dağlar gibi toprak örtsün beni daha iyi.

Bu konuşmadan sonra, karısının bütün yalvarmalarına rağmen Hektor,  Akhileus ile dövüşmek üzere şehrin dışındaki savaş alanına çıkar. Ve, Akhileus tarafından öldürülür. Bu, Troyalılar tarafından surların üzerinden seyredilmektedir.  Ozan bu sahneleri yine şiirsel bir dille anlatır. Andromakhe, yüksek bir sarayın odasında, içine iki katlı, alacalı süsler işleyen erguvan renginde bir kumaş dokumaktadır. Güzel örgülü bir hizmetçiyi çağırarak, ateşe üç ayaklı, büyük bir kazan koymasını emreder. Hektor’un savaş dönüşü sıcak suyla yıkanmasını istemektedir. Tam da bu sırada surlardan doğru bir bağrışma bir inilti işitilir. Eli ayağı titrer, mekik elinden yere düşer.  Saraydan deli gibi fırlar, surlara çıktığında önce insan kalabalığını, sonra da Hektor’un ölüsünün kentin çevresinde, dörtnala koşan atlar tarafından sürüklenişini görür. Orda bayılır, görümceler ve eltiler koşup tutarlar, kendisine geldiğinde ağıt yakmaya başlar.  Ağıdında, hem kocasına, hem kendisine hem de minik oğullarına yanmaktadır.

Akhileus, Hektor’un çıplak ölüsünü dokuz gün boyunca, Troya surlarının çevresinde, tozun toprağın içinde arabasıyla sürükler. Onuncu gün öfkesi yatışır ve ölüyü çadırının olduğu yere götürür. Gece çadıra gelip yalvaran yaşlı kral Primaos’a iade eder.

Troya yakılıp yıkılır, yerle bir edilir. Andromakhe, oğlunun çok küçük olmasından ötürü ona dokunmayacaklarını sanır ama yanılır. Minik Astyaks, annesinin kollarından zorla alınıp, Troya’nın  yüksek surlarından kayalıklara bırakılarak parçalanır, kanlı giysiler, annesine verilir. Astyakas’ı annesinin kollarından alıp uçuruma atan kişi, kocasının katili olan Akhileus’un  oğlu Neoptolemus’tur. Akhileus, İlyada’da oğlundan bahsederken onun için “tanrıya benzer Neoptolemos”  tabirini kullanır.

Neoptolemus, kralı olduğu Epeiros’a Andromakhe ile birikte döndü. Talihsiz kadın burada oğlunun katili Neoptolemos’un cariyeleri arasına katıldı ve ona, Molossos, Pielos ve Pergamos isimli üç  erkek  evlat doğurdu.

Yazı : Bilsen GÜRERT
bgurer@isiltur.com.tr

Henüz yorum yapılmamış.

Yorum yapabilirsiniz