Haleplibahçe Mozaikleri & Urfa’lı Amazon Kraliçeleri

Amasya’lı coğrafyacı Strabon ve tarihçiler anlatıyorlardı Amazon kadınlarını. Halikarnas Balıkçısı da bir gün mutlaka bu kadınlarla ilgili daha ayrıntılı bilgilere ulaşılacağını söylüyordu. Urfa, balıkçıyı haklı çıkardı. Kadim şehir Urfa ayrıcalıklarına bir yenisini daha kattı. Amazonları hem tarihçiler, hem coğrafyacı Strabon anlatmaya çalışıyor, Halikarnas Balıkçısı da bu efsanevi yurttaşlarımızın gizeminin elbet bir gün çözüleceğini söylüyordu. Ve balıkçı sözlerinde haklı çıktı. Gizem Urfa Haleplibahçe kazılarında çözüldü

AMAZONLAR
Samsun Terme Çayı, antik çağ kayıtlarında “Thermedon” olarak adlandırılıyordu. Kenarında kurulu kente de “Themiskyra” deniliyordu. Amazonların başkentiydi. Yani, tek göğüslü kadın savaşçıların. Amazonlar, Anadolu’da geniş bir coğrafyaya yayılmışlardı. Efes, Sinop, Samsun, İzmir ve daha bir çok antik kentin kurucuları oldukları söylenirdi. Tarihten_Haleplibahce_Mozaikleri_2Efes’teki Artemis Tapınağı’nın yapımını da onların başlattığını yazan tarihçiler vardır.

Argonot’ların “altın postu” arayışlarında da yine Amazon kadınlarının adı geçer. Argonot’lular karaya Terme nehri kenarındaki Amazon şehrinden çıkarlar. İlyada’da da geçer Amazonlar. Truva’nın yaşlı kralı Primaos’u desteklerler.

Strabon, Amazonları şöyle anlatır; Senenin on ayında çift sürerler, tarım ve hayvancılık yapar, at yetiştirirler. En gözü karaları ava çıkar, çetin geçen savaş idmanları yaparlar. Daha çocuk yaşlarındayken, büyüdüklerinde sağ ellerini iyi kullanmak, at üzerindeyken daha iyi ok atmak gayesiyle sağ göğüslerini dağlardılar. Mızrak kullanmakta hünerliydiler. Kesik göğüslerini açıkta bırakan tek omuzlu, vahşi hayvan postlarından yapılmış giysi, miğfer ve kalın kemerler kullanırlardı. Anadolu’ya özgü bir silah olan çift başlı baltaları (Labrys) vardı.

Strabon’un anlatımındaki en ilginç detay, soylarını devam ettirmede kullandıkları metottur. Baharda iki aylığına komşuları Gagarianlar’la sınır olan dağa çıkarlardı. Buraya geHaleplibahçe Mozaiklerilen Gagarian erkekleriyle birlikte kurban keserler, gece karanlıkta birbirlerini tanımadan sevişirler, Themiskyra’ya geri dönüp doğum yaptıklarında doğan kız çocuklarını alı koyarlar, erkek çocuklarını Gagarian ülkesine geri gönderirlerdi. Gagarian erkekleri kendi oğlullarının hangisi olduğunu bilmediğinden gelen bebeği kabullenir ve büyütürdüler.

HALEPLİBAHÇE’DE TARİH YENİDEN YAZILACAK
Haleplibahçe Mozaikleri, kadim bir şehir olan Urfa’dalar. Halil’ür Rahman Gölü’nün yanı başındaki gecekonduların altında kalan tarihi Edessa Kenti’nin, Halepli Bahçe adı verilen bölümündeler. Valilik tarafından bir süre önce kazı başlatılmıştı. Şanlıurfa Arkeoloji Müzesi Başkanlığı’nda ve arkeologlar eşliğinde yapılan kazılarda yaklaşık 100 metrekarelik bir taban mozaiği gün ışığına çıkartıldı. Ve bu mozaikle tarih yeni baştan yazılmaya başlandı.

Dünyada ilk defa aynı karede resmedilmiş dört amazon kraliçesi, arkeologların şaşkın bakışları ve engin sevinçleri arasında dünyaya merhaba dediler. Mozaikler muhteşem bir teknikle yapılmışlardı. Günümüzden yaklaşık olarak 3000 sene önce yaşayan Amazonl’ar için efsane deniliyordu. Ama bu mozaik, efsaneyi gerçeğe dönüştürdü. Muhtemelen M.S. 3.yüzyılda yapıldığı tahmin edilen mozaikler, tekniği, sanatı, 4 milimetrekarelik ebadı ve inceliğiyle paha biçilemez bir değere sahipler. Fırat Nehri’nin orijinal taşlarından yapılmışlardı. Bütünde hemen hemen dünyadaki bütün renkler kullanılmıştı. Aynı rengin koyu tonlarıyla verilmek istenilen gölgelerde yakalanan başarı en yüksek düzeyde gerçekleşmişti. Büyük bir renk zenginliğine ulaşılmış, sanat, mozaiklere en üste seviyede yansıtılmıştı. Ve işin en güzel tarafı, mozaikler olabildiğince iyi durumdalydılar.

URFA’LI AMAZON KRALİÇELERİ
Dört Amazon Kraliçesi aynı mozaik üzerinde ayrı ayrı sahnelerde avlanırken resmedilmişler. Her kraliçe ana mozaiğin ayrı bir köşesine konumlandırılmış. Üçü atın Tarihten_Haleplibahce_Mozaikleri_4üstünde avlanıyorken, sadece sağ üst köşedeki Antiope, elindeki Labrys (çift başlı balta) ile görülüyor. Ana mozaikte hareketli bir av sahnesinin yanı sıra kenar bordürlerde kullanılan değişik hayvanlarla, sahnenin içinde verilen meyve yüklü ağaç, arkaya bakan keklik, içinde yavrularıyla güvercin yuvasıyla ava uygun kompozisyonda mükemmel bir bütünlük sağlanmış.Yine kenar bordürlerdeki geometrik desenler, çocuk ve kanatsız olarak resmedilen Eros ve Edessa güzeli olarak sunulan genç kız çağın hikayesini yansıtmakta aynı başarıyla uygulanabilmiş.

DÖRT AMAZON KRALİÇESİ VE HİKAYELERİ
Sol üst bölümde Hippolyte var. Göğüs kısmı biraz tahrip olmuş. Atının üzerinde. Kılıcını panterin boynuna saplıyor. Bir köpeği pantere, diğer köpeği kanatları açık bir devekuşuna saldırıyor. Yaraladığı aslan ise ondan uzaklaşmaya çalışıyor. Hayvanların acı çekme halleri ve gözlerindeki korku, bir ressamın fırçasından çıkmış gibi resmedilmiş mozaiklerde. Hippolyte, Ares’in kızıdır. Zeus’un üvey oğlu Herakles, Amazonlar ülkesine giderek kraliçeyi öldürüp altın kemerini alır. Bilge Umar, Hippolyte adının helen dilinden geldiğini ve “Atları Çözen” anlamında olduğunu yazar.

Hemen onun altında at sırtında elinde mızrakla aslan avlamak üzere olan kraliçe Melanipe var. Melanipe, Helenin oğlu Aiolos’un kızıdır, Herkül tarafından esir alınmıştır.

Ana sahnenin sağ üst bölümündeki Amazon kraliçesi Antiope olarak tahmin edilmektedir. Grek diliyle yazılan isim bölümü tahrip edilmiş. Etkileyici bir av sahnesindeki Antiope, ırmaklar tanrısı Asaopos’un kızıdır. Amazon ülkesine gelen Theseus tarafından kaçırılıp Attika’ya götürülür. Savaşçı Amazon kadınları kraliçelerini kurtarmak için Attika’ya giderler ama ne yazık ki bu çarpışmalar sırasında Antiope öldürülür. Fakat, binlerce yıl sonra Urfa Haleplibahçe’de yeniden dirilecektir.

Antiope, Eurripides’in “Hippolytos” ve Seneca’nın “Phaedra” isimli tragedyalarında da geçmektedir. Bu tragediaların konusu şöyledir; Antiope’nin Theseus’dan bir oğlu olur. Hippolytos adlı bu çocuk bir avcı olduğundan, Av Tanrıçası Artemis’e tapmakta, Aphrodite’yi ise hiç önemsememektedir. Aşk Tanrıçası buna hiddetlenir. Ve, Theseus’un karısı, oğlanın da üvey anası olan Phaidra’nın günahkar bir aşkla delikanlıya tutulmasını sağlar. Phaidra, çocuğu baştan çıkartmaya çalışır ama Hippolytos onu kesin bir dille red eder. Kadın, bu ümitsiz aşkla deliye döner ve kendisini asmadan önce kocasına bir mektup yazarak, oğlunun üvey annesine tecavüz ettiğini söyler. Poseidon’un oğlu olan Theseus, babasına müracaat ederek oğlunun bu hıyanetinin cezalandırılmasını ister. Tanrı, Poseidon, Hippolytos’un atlarını ürkütür, parçalanan arabasının altında sürüklenen talihsiz delikanlı feci bir şekilde can verir.

Sağ alt köşedeki amazon kraliçesinin adı da tahrip edilmiş. Ama onun da Pantesileya olduğu tahmin ediliyor. Şaha kalkmış süslü bir at üzerinde resmedilmiş. Ok atmak üzere. Önünde iki vahşi hayvan birbirleriyle boğuşuyor. Bu muhteşem Amazon kraliçesi de savaş tanrısı Ares’in kızıdır. Troya savaşında Amazon’ların başında, Primaos’un yanında yer almış ve Akhileus tarafından öldürülmüştür. Ünlü Antik şair Vergillius, “Aeneas’ta” bu kraliçeden bahseder ve şöyle anlatır;

Gördü Doğudan gelen savaşçıları, Habeş Memnon’un
Kargılarını, ay biçimli kalkanlar taşıyan savaşçı
Amazonların önderi Pantesile’yi binlerce savaşçı içinde
Yiğit kadını, tutturmuş açık memelerini kılıcın kayışıyla,
Korkusuz savaşan, erkeklerle boy ölçüşen genç kızı.

İşte bütün antik destanlarda geçen Amazon kraliçelerinin Urfa Haleplibahçe’de gün yüzüne çıkışlarıyla gelen hikayeleri. Böylesine kadim bir şehre yakıştılar doğrusu. Tarih yeniden yazılacak dememizin sebebi ise tarih severleri heyecanlandırıyor olsa gerek. Çünkü Amazonlar hep Karadeniz kıyılarında anılırken Anadolu toprakları dense de bu kadar aşağılar gündeme gelmiyordu. Üstelik var olduklarına dair bu kadar elle tutulur, gözle görülür belgeler mevcut değildi bu güne kadar. Ama onlar öyle bir kentten çıktılar ki karşımıza aslında biz hiç şaşırmadık. Kadim şehir Urfa’ya çok yakıştılar bu Amazon kraliçeleri. Daha kazılıyor Haleplibahçe. Bakalım bizi nasıl şaşırtıp sevindirecek. Ne hikayeler getirecek üç bin yıl öncesinden.

Yazı : Bilsen GÜRER
bgurer@isiltur.com.tr

Henüz yorum yapılmamış.

Yorum yapabilirsiniz