İstanbul Arkeloji Müzesi’ndeki Anastasius I Kitabesi

İmpartor Anastasius I, önceleri yaşlı bir saray memuruydu. 491 Yılına gelindiğinde, Bizans İmparatoru Zenon ölmüştü ve yerine yeni bir imparator seçilmesi gerekiyordu. Dul İmparatoriçe Ariadne, İmprator I.Leon’un en büyük kızıydı. Leon I, İsauralı reislerden biri olan Tarasikodisia’ya kızını verdi, çünkü reis güçlü bir şekilde başkente gelmiş, Grekçe bir isim olan Zenon adını almış ve imparatorun maiyetine girmişti. Leon I’den sonra Bizans tahtına oturmuş,  491 yılında da hayata veda etmişti.

O sırada Bizans, etnik ve dinsel sorunlarla çalkalanıyordu. Bizans halkı, İmparatoriçeden Romalı ve Ortodoks bir imparator talebinde bulunuyorlardı, tekrar İsaura soyundan birisinin daha hükümdar olmasını istemiyorlardı.  Ariadne kendisine eş, Bizans’a imparator olarak bu yaşlı saray memurunu seçti. 11 Nisan 491’de Anastasios imparator olarak Patrik Eufemios tarafından taç giydirilmeden önce Ortodoks inancına uyacağına dair bir belge imzaladı. 20 Mayıs’ta Ariadne ile evlendi. Romalı, aristokrat bir aileye mensuptu. Altmış bir yaşındaydı ve sarayda çok önemli görevlerde bulunuyordu. Anastasius, becerikli bir idareci olduğunu gösterdi. Özellikle  mali konularda başarılıydı. Yaptığı reformlarla ekonomik bakımdan kalkınmayı da başarmıştı. Fakat verdiği bir söz vardı, bir türlü yerine getiremiyordu. Ortodosk inançta olacağını belirtmesine rağmen, ateşli bir monofizitlik taraftarıydı. Ayrıca imparator monofizitliği desteklemekte olan yeşilleri de tutuyordu. Sonunda maviler isyan ettiler ve kamu binalarını ateşe verdiler. 512 Yılında, yaşlı imparatorun heykelleri yerlerde sürüklendi, taşlandı, küfredildi, İmparator, hipodromda  halkın önünde yargılandı ve suçunu kabul etti. Ama, Bizans’ın Roma’ya değil de monofizimin hakim olduğu  Suriye, Filistin ve Mısır’a yönelmesinden vazgeçmedi.  Zamanında, devlet hazinesi  oldukça iyi  bir duruma getirildi. Para sistemini yetkinleştirdi. Büyük dalgalanmalara sebeb olan bakır follisi (bakır sikke) altın sikke ile sağlam bir  orantı esasına sokarak mükemmelleştirdi. Memurlukların satışı uygulamasını kaldırdı. Vergi tarhı sistemini yeni bir düzene soktu. Konstantinopolis’i akıncı Bulgar ve Slavlardan  korumak için 512’de, Çatalca’da, Karadeniz’den ‘den Marmara Denizi’ne kadar, 75 Km.uzunluğunda (Anastsius Suru) bir sur yaptırdı. 518 Yılında  varis bırakmadan öldü.

İstanbul Arkeoloji Müzesi’ndeki Anastasius Pin Boğazlar Gümrüğü Yasası

İstanbul Arkeoloji Müzesi,  3106 Envanter numarası ile kayıtlı bulunan eser, bu hükümdar tarafından uygulanan ticari kuralları içeriyor. Tercüme edilmiş haliyle şu bilgileri içeriyor;

*..Eğer kim bu kuralları çiğnemeye cesaret ederse, ona dost gözüyle bakılmamasını ve cezaya çarptırılmasını buyuruyoruz. Ayrıca Boğazlar yöneticisine 50 altın litron alma hakkı tanınsın ki dindarlığımızdan dolayı koyduğumuz bu kuralların hiçbir şekilde dışına çıkılmasın. Çünkü biz onun gizli kötü bir iş yapmamasını, uyanık olmasını ve çok iş yapmasını arzularız.
Emirlerimizin taş levhalara kazınıp hem görmek isteyenlerin hem de görmesini istediklerimizin  yasayı öğrenebilecekleri kadar deniz kıyısına yakın bir yerde taşlarla örülerek, bizzat o alanın içinde ön kısma yerleştirilmesini buyurduk, bir yandan hırslarından cimriliklerinden uzak  kalmaktan korkanların,  öbür yandan ise zarara uğramamak için cesaret gösterenlerin de okuyabileceği bir yerde olmalıdır.

Böylece çevreyi gözetim altında tutan Boğazlar Kontuna, yazıtlarda uyulması gerekli kuralları  okuyan bir kimsenin  pazarlıkta anlaşma sağladığı taktirde Boğaz’a girişine  izin verilmesini emrettik.
Gemi sahiplerinin 22 yıldan beri uymakta oldukları  Boğazlara giriş-çıkış (gümrük)  kurallarının yeniden  düzenlenmesi için işleri başından aşmış bulunan  başkentin sayın vali ve belediye başkanı  bizim yüksek dindarlığımıza başvurdu.
İçinde bulunduğumuz dönemde ve bundan sonra her kim Boğazlardan geçmek isterse  aşağıdaki şekilde ödeme yapacaktır.
Başkente (İstanbul) şarap götüren Kilikialılar dışında tüm şarap taşıyıcılar  Boğaz görevlilerine 6 follis ve iki sestarius şarap, -Aynı şekilde Zeytinyağı, bakliyat ve domuz yağı  taşıyıcılar Boğaz görevlilerine 6 follis, Kilikia’lı armatörler ise 3 follis, ayrıca gümrük geçiş resmi için 1 keration; 12 follis, çıkış esnasında 2 keration; 24 follis
-Tahıl taşıyıcıları Boğaz görevlilerine giriş hesabına modius : 4-6 kg.başına 3 follis, buradan çıkarken aynı şekilde 3 follis daha ödeyeceklerdir.

Kitabe, Canakkale Abidos’ta bulunmuş. Şimdi müzede sergileniyor ve geçmişin ekonomisi hakkında önemli bilgiler içeriyor.  Gelen ve giden malların çeşitliliği,  gümrük vergisi hakkında bilgiler ve daha niceleri  bu taş kitabede net bir şeklide anlatılmış. Sağlamlaştırılmış parası üzerinden belirlenmiş matraahlar ve vergiler net bir şekilde yazılmış.  İmparator, kitabenin nereye konulacağını dahi dikte ettirmiş. Hem de tam olarak bin beş yüz sene öncesinde.

Yazı ve Fotoğraf : Bilsen GÜRER
bgurer@isiltur.com.tr

Henüz yorum yapılmamış.

Yorum yapabilirsiniz