Kırkkaşık Bedesteni

Her dönem hareketli bir ticari ve siyasi merkez olan ve kültürlerin kesişme noktasında bulunan Tarsus, eski çağlarda Tarsos olarak biliniyordu.  Strabon, ünlü eseri Geographika’sında Tarsos’u  etraflıca anlatmaktadır.

Bu yazının konusu olan Tarsus’taki  Kırkkaşık Bedesteni ise,  Ramazanoğulları Beyliği’ne ait bir eser olup, 1579 tarihinde inşa edilmiştir. Ramazanoğulları, 1352 – 1608 yılları arasında Adana merkezli olmak üzere Çukurova’da kurulan ve yaklaşık olarak iki yüz elli sene yaşayan bir beyliktir. Adana, Sis, Ayas ve Payas bölgelerinde yaşamışlar, 1516 yılında, Yavuz Sultan Selim’in Mısır Seferi sırasında Osmanlı hakimiyeti altına girmişlerdi. Ancak Osmanlı, bölge yönetimini 1608 yılına kadar Ramazanoğulları Beylerine vermişti. Bu Türk beyliğinin kökeni, Oğuzların Üçok koluna bağlı Yüreğir boyundan geliyordu.

Bedestenin banisi III.İbrahim, Ramazanoğulları Beylerinden olup, Pîrî  Bey’in oğludur. Pîrî Bey,  Kanûnî Sultan Süleyman tarafından korunup kollanmış,  Osmanlılara karşı başlatılmış bir kaç isyanı bastırmış bu arada Tarsus’ta Safevi taraftarlarının başlattıkları Yenice Bey ayaklanmasını da engellemiştir. III.İbrahim Sis  sancak beyi iken Adana hâkimi (Ramazanoğulları, Osmanlı devrinde yalnız Adana hâkimleri diye tanınır. Adana hâkimleri, bu yörede kendilerine dirlik olarak tahsis edilen yerin geliriyle geçinmek zorunda bırakılmış, hakimlik babadan oğula geçmiştir.) olmuş, amcasının  oğlu Hüseyin ile birlikte 1570 yılında Kıbrıs seferine katılmıştı. 1583’te İran seferine çıkan Serdar Ferhad Paşa’nın ordusuna ilhakı istenmiş ama  bu karar değiştirilerek oğullarından Sîs sancak Beyi Ahmed’in İran seferine katılması, kendisinin de Halep’in muhafazasında bulunması bildirilmişti. İbrahim Bey’in 1585 ile 1587 tarihleri arasında ölmüş olabileceği sanılıyor.

Ramazanoğulları, Adana ve Tarsus’ta çeşitli imar faliyetlerinde bulunmuşlar,  yaptıkları birçok eser günümüze kadar gelebilmiştir.

1579 Tarihli, Tarsus Ulucami, Ramazanoğlu III.İbrahim tarafından yaptırılmış, bitişiğinde de Kırkkaşık Bedesteni inşa edilmiştir. Dikdörtgen planlı yapıda orta alan beş kubbe ile, çevredeki dükkânlar ise beşik tonozla örtülüdür. Yapıldığında  imarethane (Aşevi) ve medrese olarak kullanılmışsa da, cumhuriyetten sonra kapalı çarşı olarak işlev görmüştür. Geçmişte Beyaz Çarşı olarak da bilinen Kırkkaşık Bedesteni,  adını, yapının dış cephesinde bulunan kaşık süslemelerinden almaktadır.

Kesme taştan inşa edilen binaya batı ve doğu yönündeki iki kapıdan girilebilmektedir. İçerisinde 21 oda bulunan yapı 7 kubbeden oluşmaktadır. Ayrıca, içeriden iki merdivenle çıkılan iki kule oda ve batı yönünde dış cephedeki iki oda ile birlikte oda sayısı 25’tir.

Mülkiyeti, Vakıflar Bölge Müdürlüğü’ne ait olan Kırkkaşık Bedesteni, Tarsus Belediyesi tarafından kiralanarak 2004 yılında restore ettirilmiştir.  2005 yılında Tarihi Kentler Birliği “Proje Yarışma Ödülü”ne layık görülmüş, 2006’da, turizm alanında gelişme çabası içinde olan kentin hem tanıtımında hem de sosyo – ekonomik ve kültürel alanlarda katkı sağlaması hedefi doğrultusunda bedestenin dükkânları işletmecilere kiralanmıştır. İçerisinde yer alan dükkân ve bürolarda, başta yöresel el sanatlarına ait seramik, ahşap, bakır, gümüş, deri, dokuma turistik hediyelik ürünler olmak üzere, yöresel damak tatlarının sunulduğu yiyecek ve içecekler ile kent tarihini, toplumsal ve kültürel yaşamının anlatıldığı çeşitli yayınlar sergilenmekte ve satılmaktadır.

Yazı ve Fotoğraflar: Bilsen GÜRER
bgurer@isiltur.com.tr

 

Henüz yorum yapılmamış.

Yorum yapabilirsiniz